Karbon Ayak İzi Nedir?

Bir bireyin, bir ülkenin veya bir kuruluşun sürdürdüğü faaliyetler sonucu atmosfere saldığı sera gazlarının karbondioksit cinsinden karşılığı karbon ayak izi olarak adlandırılır. İnsanların, ürünlerin ve tüm endüstrilerin karbon ayak izi vardır. Kişisel ayak izlerimiz, günlük işe gidiş-geliş şeklimiz, yediğimiz yiyecekler, satın aldığımız giysiler, çöpe attığımız her şey ve daha fazlası gibi çeşitli kaynaklardan kaynaklanan emisyonları içerir.

Sera gazlarının CO₂ benzeri olarak çevrilmesi ve CO₂’ninde sera gazları içerisindeki payının yaklaşık olarak %82 ile yüksek bir oranı oluşturmasıyla genel olarak karbon ayak izi olarak ifade edilmektedir. Karbon ayak izi, iki ana parçadan oluşur;

• Doğrudan, Birincil ayak izi; evsel enerji tüketimi ve ulaşım (araba, uçak vb.) dahil olmak üzere fosil yakıtlarının yanmasından ortaya çıkan doğrudan CO₂emisyonlarının,
• Dolaylı, İkincil ayak izi; kullandığımız ürünlerin tüm yaşamın döngüsünden bu ürünlerin imalatı ve en sonunda bozulmalarıyla ilgili olan dolaylı CO₂emisyonlarının ölçüsüdür.

Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Elektrik kullanmak, araba kullanmak veya çöp atmak gibi günlük faaliyetlerimizin çoğu sera gazı emisyonlarına neden olur. Bu emisyonlar, birlikte bir hane halkının karbon ayak izini oluşturur. İnternet sitesinde bulunan bu hesaplayıcılar, ayak izini evdeki enerji, ulaşım ve atık başlıklarında tahmin eder. Herkesin karbon ayak izi, bulundukları yere, alışkanlıklarına ve kişisel tercihlerine bağlı olarak farklılık gösterir.

Sürdürülebilirlik Açısından Karbon Ayak İzi

Fosil yakıtların kullanımı ile ortaya çıkan sera gazları, toprak ve arazinin düzensiz kullanımı iklim değişikliğine neden olan etkenlerin başında gelmektedir ve orman alanlarının azaltılması kullanımı karbon tutma potansiyelini azaltmaktadır. Yirminci yüzyılın ikinci yarısı ile sanayileşme, enerji tüketimi vb. durumlardan kaynaklanan küresel ısınma etkisini göstermiş, önlem alınmazsa daha sonraki dönemlerde de etkisinin süreceği ve bu etkinin telafisi olmayan bir durum getireceği belirtilmiştir.

Örneğin; moda sektörü, emisyonların yaklaşık %10’unu oluşturmaktadır. Burada daha ekolojik seçimler yapmak ise mümkündür. Chalmers Teknoloji Enstitüsü’nde yapılan araştırmaya göre bir pamuklu tişört atmosfere yaklaşık 2 kg CO₂ salarken polyester bir elbise yaklaşık 17 kg CO₂ salıyor. Dolayısıyla tekstil atıklarının geri kazanımı için gösterilen çaba da doğa için çok kıymetli çünkü dünya genelinde her bir birey yılda ortalama 32 kg tekstil atığı oluşturuyor.

Karbon Ayak İzini Azaltmanın Yolları

Enerji tasarrufu, orta vadeli ve uzun vadeli yerel iklim ve enerji planlamasının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Mevcut enerji krizi, acil enerji tasarrufu önlemleri talep ederken bu çabaların güçlendirilmesini gerektiriyor. Aşağıda bazı örnekler yer almaktadır;

1. Güneş, rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynakları, tasarruflu ampul vb. kullanarak elektrik kullanımını; güneş enerjisi kullanarak doğalgaz kullanımının azaltılması,
2. Ağaçlandırma çalışmalarına katkıda bulunmak,
3. Ev, okul ve iş yerlerindeki çöplerimizi geri dönüşüm kutularına atmak,
4. İhtiyaçlarımızı karşılarken önceliğimizi geri dönüştürülebilir, daha yeşil ürünlerden yana kullanarak çevreye katkıda bulunmak,
5. Alacağımız elektronik aletleri A Sınıfı enerji tüketimi olanlardan tercih ederek doğayı korunmasına yardımcı olmak,
6. Toplu taşıma araçlarını kullanarak hatta araç yerine yürüyerek veya bisiklete binerek emisyonların azalmasını sağlamak,
7. Uçakların kalkış ve inişlerdeki mil başına yakıt tüketimleri normal seyir halindekinden çok daha yüksek olduğu için mümkün olduğunca direk uçuşları tercih etmek.

Karbon ayak izini bir gecede azaltmak mümkün değildir, yukarıdaki önlemleri alarak ve bunu tüm hayatımıza sürekli olarak uyumlayarak karbon ayak izimizi zamanla daha az miktarlara indirebiliriz.

Kaynaklar:

1: http://climatechange.boun.edu.tr/karbon-ayakizi/

2: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2223195

3: https://tr.wikipedia.org/wiki/Karbon_ayak_izi

4: https://www.conservation.org/stories/what-is-a-carbon-footprint

5:  https://evreka.co/tr/blog/karbon-ayak-izi-kavrami-nasil-ortaya-cikti/

6: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/639027

7: https://yalova.csb.gov.tr/karbon-ayak-izi-nedir-haber-42218

8: https://eu-mayors.ec.europa.eu/en/cities-energy-saving-sprint