Uzaydan bakıldığında gezegenimiz mavi bir küre olarak görünmektedir. Bunun nedeni, yüzeyinin yaklaşık %71’inin suyla kaplı olmasıdır. Yerkürede bulunan suyun %97,5’i okyanuslarda bulunan tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan %2,5 oranındaki tatlı suyun büyük bir kısmı kutuplarda buzul ve çok derin jeolojik tabakalarda yer altı suyu olarak bulunur. Ulaşabildiğimiz temiz su kaynakları göllerde, rezervuarlarda, nehirlerde ve derelerde bulunmakta olup, bu miktar yer küredeki toplam tatlı su potansiyelinin %0,10’unu oluşturmaktadır.

Şekil 1. Dünya’da Su Miktarının Dağılımı

Bilim insanları Dünya’daki hayatın suda başladığını düşünmektedir. Suyun insan hayatındaki önemi, kalbin insan bedenindeki önemi kadar vazgeçilmezdir. Dünya üzerindeki tüm canlıların hayatta kalabilmesi için su, birincil ihtiyaçlardan biridir. Yeryüzünde yaşayan bitkilerin, hayvanların ve insanların vücutlarının yaklaşık %50- %80’i sudur. Canlıların suya olan bağımlılığı yaşamlarının sonuna kadar devam eder. İnsanın vücudundaki maddelerin değişimi için günde yaklaşık 2 litre suya gereksinim vardır. Su sadece insan vücudunun gereksinim duyduğu yaşamsal bir kaynak değil, o aynı zamanda insanların besin güvenliğinin, sağlıklı yaşamın ve ekosistemin güvencesidir. Bir ülkede sağlıklı bir yaşam için yılda kişi başı en az 1100 m³ temiz su gereklidir.

Aklımıza Dünya’da bu denli su hacmi varken neden su kıtlığı yaşanacak sorusu gelebilir. Deniz suyundan tatlı su eldesi yapılamaz mı? Bu işlem aslında binlerce yıldır yapılan bir yöntemdir. Hem bu süreçte ortaya çıkan tuz oranının çok yüksek olması ve atık suyun tekrar denize karıştırılması bölgedeki su altı yaşamını olumsuz şekilde etkilemesi hem de deniz suyundan tatlı su elde edilmesinin yüksek maliyet ve enerjiye ihtiyaç duyması nedeni ile yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Peki bir diğer su kaynağı olan yağmur suları depolanıp kullanılamaz mı? Bu oldukça eski bir yöntemdir aynı zamanda da depolanması daha basit ve ucuzdur. İstanbul’da Bizans İmparatoru Jüstinyen (527-565) tarafından inşa edilen Yerebatan Sarnıcı 80 bin m³ yağmur suyu depoluyordu. 1500 yıl sonra birçok şehirde bu yöntem tekrarlanıyor.

Türkiye, sanılanın tersine, su zengini bir ülke değildir. Halen, kişi başına düşen 1.519 m³’lük su miktarı ile “su sıkıntısı çeken” bir ülke olarak kabul edilmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK), Türkiye nüfusunun 2030 yılında 100 milyona ulaşacağını öngörmektedir. Bu durumda, kişi başına düşen su miktarının 1.120 m³/yıl olması beklenmektedir. Diğer bir deyişle, artan nüfusu, gelişen ekonomisi ve büyüyen kentleriyle Türkiye, “su fakiri” olma yolunda ilerlemektedir.

Yıllık ortalama yağış	643 mm/ yıl
Türkiye’nin yüzölçümü	783.577 km2
Yıllık yağış miktarı	501 milyar m3
Buharlaşma	274 milyar m3
Yeraltına sızma	41 milyar m3
Yüzeysel Su
Yıllık yüzey akışı	186 milyar m3
Kullanılabilir yüzey suyu	98 milyar m3
Yer Altı Suyu
Yıllık çekilebilir su miktarı	14 milyar m3
Toplam kullanılabilir su	112 milyar m3
Kullanım Yerleri
Tarımda kullanılan	32 milyar m3
İçme suyu için kullanılan	7 milyar m3
Sanayide kullanılan	5 milyar m3
Toplam Kullanılan Su	44 milyar m3

Tablo 1. Türkiye’nin Su Kaynakları Potansiyeli (Kaynak: DSİ)

Türkiye’nin her bölgesinde su dağılımı eşit değildir ve havza bazlı olarak kişi başına su miktarlarında farklılıklar görülmektedir.

Şekil 2. Flenkenmark İndeksine Göre Havza Bazlı Kişi Başına Yıllık Su Miktarı

Ülkemiz yıllar önce, 200’ü haritalarda görülebilen, Marmara Denizi büyüklüğünde 300’e yakın irili ufaklı göle sahipti, bu göllerin %60’ ı kurumuş, küçülmüş ya da kirlilik nedeni ile göl olma özelliğini kaybetmiştir. Yapılan açıklamalara göre ülkemizin bir zamanlar 5. büyük tatlı su gölü olan Akşehir Gölü tamamen kurumuş, doğal göl özelliklerini kaybetmiş, kış aylarında su birikintisi haline gelmiştir. Beyşehir gölü 26 metreden 6 metreye, Eğirdir gölü 14 metreden 5 metreye düşmüştür. Ülkemizde daha çok Batı Akdeniz- Göller Yöresi, Konya ve Tuz Gölleri havzasında irili ufaklı 15’ten fazla doğal gölün su seviyeleri çok azalmıştır.

Dünya’da ise en büyük 37 akiferden (çakıl ve kum dolu yeraltı su havzaları) 21’i küçülmektedir. Hindistan’daki Ganj Havzası’nda yer altı su seviyesi nüfus artışı ve sulama nedeniyle yılda 6,31 cm düşüş göstermektedir.

Eski göl yatakları üzerinde kurulu olan Mexico City şehrinde bazı bölgelerde yılda 22 cm çökmektedir. Çünkü şehir suyu yer altındaki su havzasından çekilmektedir. Şehir suyunun %40’ı ithal edilmektedir. Yetkililer su sorununu yoğun yağışlarla suyun sel olup hızla akmasına ve ardından gelen uzun kuraklık dönemlerine bağlamaktadır.

California’da da benzer gelişmeler olmaktadır. 2011-16 yılları arasında bölge, son 1200 yılın en kurak dönemini yaşadı; büyük yeraltı su havzaları azaldı, 1900 kuyu kuruduğu bildirilmektedir.

Dünyada Su Kıtlığına Neden Olan Faktörler Nelerdir?

İklim Değişikliği

İklim değişikliğine bağlı olarak artan sıcaklıklar, kuraklıkları da beraberinde getirmektedir. Küresel su sistemi, kuraklık tehdidi ile karşı karşıya kalmaktadır. Sera gazı emisyonu, dünyanın her yerinde sıcaklıkların artmasına neden olmaktadır. Bu durum hali hazırda kurak olan yerlerin daha da kurak olmasına sebebiyet verirken, şu anda kuraklık sıkıntısı yaşamayan yerlerin de yavaş yavaş kurumasına neden olmaktadır.

Altyapı Yetersizliği

Dünya nüfusunun hızla artması, seneler önce kurulan şehirlerin ya da yerleşim yerlerinin altyapılarının yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Su arıtma tesislerine gerekli ölçüde yatırım yapılmaması, bu konuda geride kalınmasına etki etmektedir.

Kanalizasyon hatlarının dizaynındaki eksikler, boruların dar kalması ve daha pek çok sorun; en belirgin altyapı eksiklikleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Sadece İngiltere’de boru kaynaklı su kaybı her sene 3 milyar litreyi buluyor.

Doğal Kaynakların Bilinçsiz Kullanımı

Dünya genelindeki temiz su kaynaklarının yaklaşık olarak %70’i tarım için kullanılmaktadır. Yanlış tarım uygulamaları ile su kaynakları israf edilmektedir. Sadece 1 kg mercimek için dahi 1250 litre su harcanmaktadır.

Tarımın yanı sıra hayvancılık, tekstil ve daha pek çok sektörde su kaynakları sınırsızmış gibi bir kullanım söz konusu. Örneğin; sadece 1 kg et için 13 bin litre su, 1 kg pamuk ile üretilen kot pantolon için ortalama 11 bin litre su kullanılmaktadır. Nüfusla birlikte artan tüketim miktarı, su kıtlığı sebepleri arasında gösterilmektedir.

Tayvan’da temiz su kaynaklarının önemine dikkat çekmek için; Hong Yi-chen, Guo Yi-hui ve Zheng Yu-di, Tayvan’ın çeşitli yerlerinden su örnekleri toplayıp bunları dondurarak dondurmaya dönüştürmüşlerdir. Bu dondurmalar, endüstriyel boya ve atık yağı nedeniyle boyanmış renkli suların yanı sıra böcekler, kir, ölü balıklar, sigara izmaritleri, ağlar, yağlar ve şişe kapakları, ambalaj gibi çeşitli plastik atıklar da içermektedir. Dondurmalardaki katı atığın yaklaşık yüzde 90’ı plastikten oluşmaktadır. Dünya Ekonomik Forumu’na göre, her yıl yaklaşık 8 milyon metrik ton plastik okyanuslara ve diğer su kaynaklarına atılmaktadır. Ki bu da dakikada bir çöp kamyonunun çöplerini dökmesine eş değerdir.

Şekil 3. Tayvan’da Su Kirliliğine Farkındalık Yaratmak İçin Kirli Sulardan Yapılmış Olan Dondurmalar

Su Kıtlığının Önüne Geçmek İçin Bireysel Olarak Neler Yapabiliriz?

• Saksı bitkilerini, sebze ve meyve yıkamada kullanılan suyla sulamak,
• Duş süresini kısaltmak,
• Diş fırçalarken musluğu kapatmak,
• Su tasarruflu duş başlıkları kullanmak,
• Bitki ve bahçe sulamalarını sabah çok erken ya da akşam geç saatlerde yapmak,
• Yağ ve sigara izmariti gibi atıkları suya karıştırmamak,
• Çamaşır ve bulaşık makinelerini tamamen dolmadan çalıştırmamak gibi basit önlemler alarak bireysel olarak üzerimize düşen görevi yerine getirebiliriz.

 

KAYNAKLAR

1: https://tr.wikipedia.org/wiki/Su

2: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5315

3: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/gelecekteki-tehlike-su-kitligi

4: https://www.mgm.gov.tr/genel/hidrometeoroloji.aspx?s=3

5: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/deniz-suyundan-icme-suyu-elde-edilirken-cevre-nasil-etkilenir

6: https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/TEZLER/Yusuf%20BA%C5%9EARAN-%20Uzmanl%C4%B1k%20Tezi%20(3).pdf

7: https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=32036

8: https://www.hidropolitikakademi.org/tr/article/27570/dogal-goller-ve-sulak-alanlardaki-su-yonetimi-sorunlarimiz-ve-cozum-onerileri-on-raporu

9: http://www.turktarim.gov.tr/Haber/749/suyun-hayati-onemini-hatirlatan-gun-dunya-su-gunu

10: https://www.bbc.com/turkce/vert-fut-39646356

11: https://www.mataramasu.co/blogs/blog-hidden/su-kitligi-neden-olur-ve-su-kitligini-onlemek-icin-oneriler

12: https://gaiadergi.com/tayvandaki-su-kirliligine-dikkat-cekmek-isteyen-ogrenciler-kirli-sulardan-dondurma-yapti/

13: http://awsassets.wwftr.panda.org/downloads/turkiyenin_su_riskleri__raporu_web.pdf

14: https://www.waternet.com.tr/faydali-bilgiler/evde-su-tasarrufu-nasil-yapilir

15: https://www.uplifers.com/su-tuketiminizi-azaltin-daha-az-su-tuketmek-icin-kolay-uygulanabilir-ve-etkili-17-yontem/