İlk çağlardan beri erkeklerin daha çok bedensel güç gerektiren ev dışındaki işleri, kadınların ise ev içindeki işleri ve çocuk sorumluluğunu üstlenmeleri nedeni…
İlk çağlardan beri erkeklerin daha çok bedensel güç gerektiren ev dışındaki işleri, kadınların ise ev içindeki işleri ve çocuk sorumluluğunu üstlenmeleri nedeni toplumsal algıda, kadınlar çoğunlukla daha hafif ve tehlikesiz işlerde çalışmışları uygun görülmüştür. Tarihsel olarak örnekleri bulunan kadın işgücü, özellikle savaş zamanları gibi acil ihtiyaç duyulan dönemlerde hızla iş yaşamına katılırken, krizler gibi ihtiyacın azaldığı zamanlarda ise çoğunlukla ilk olarak işten çıkartılmaktadır. Çalışma yaşamındaki ve diğer sosyal alanlardaki kadınlara yönelik ayrımcı tutumlar ve uygulamalar, doğurdukları sonuçlar itibarıyla büyük önem arz etmektedir.1
Sosyo-kültürel yapı içerisinde kadının güçsüz ve daha korunmasız bir konumda olduğu yönündeki yaygın inanış, kaynak dağılımındaki eşitsizliği pekiştirmekte ve kadınların bu kaynaklardan faydalanma imkanlarını sınırlamaktadır.1
Kadınlar çalışma hayatına girmeleriyle aile içerisinde özgürleşirken, iş ortamında karşılaştıkları ayrımcı uygulamalardan dolayı çeşitli sorunlar yaşamaya başlamışlardır. Bunlardan en çok bilinenlerinde birisi de 1857 yılında New Yorklu dokuma işçisi kadınların eşitsizliklere ve ayrımcılığa karşı sürdürdüğü mücadele ile başlayan ve bu önemli günü 8 Mart’ı tüm dünya kadınlarının kutladığı uluslararası bir güne dönüştüren mücadele sürecidir.2
Tıpkı dünya genelinde olduğu gibi, ülkemizde de kadınların iş dünyasına adım atması sanayileşme süreci ile gerçekleşmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nda Tanzimat reformlarıyla iş yaşamında yenilikler yapılmasına rağmen, kadınların çalışma yaşamındaki hakları Cumhuriyet’in kurulmasıyla tanımlanmıştır.3
1913-1915 tarihleri arasında yapılan sanayi sayımı ile iş yaşamındaki kadın çalışanlara ilişkin veriler elde edilmiştir. Bu verilere göre, kadınlar toplam çalışanların üçte birini oluşturmakta, çalışan kadınların birçoğu ise dokuma iş kolunda, kibrit, iplik ve tütün fabrikalarında çalışmaktadırlar.4
Türkiye’de kadın haklarının geliştirilmesi ve cinsiyet ayrımcılığına karşı önlemler, özellikle 1980 sonrası dönemde önem kazanmıştır. Bu dönemde, daha önceden imzalanmış uluslararası sözleşmelerin prensiplerinin kabul edilmesi, söz konusu ilerlemeler için zemin hazırlamıştır. 5
Dünyada hemen her ülkesinde, nüfusun önemli bir bölümünü teşkil etmelerine karşın, kadınlar işgücü piyasasında tarihsel olarak erkeklerin gölgesinde kalmışlardır. Kadın işgücünün toplumsal refah ve kalkınma üzerinde, toplumsal ilerleme yönünden etkisi yadsınamaz. Bu bağlamda, kadın işgücünün mevcut durumu ve kadınların istihdamdaki rolünün önemi, günümüzde daha fazla ön plana çıkmaktadır.6
Global düzeyde yükselen işsizlik oranları çerçevesinde, son dönemlerde kadın ve erkek istihdam oranlarında genel bir azalma yaşanmıştır. Ancak bu azalış, gelişmekte olan ülkelerde kadın ve erkek arasındaki istihdam farkını belirgin bir şekilde artırmaktadır. Erkeklerle kıyaslandığında kadınların işe alma oranları görece düşük kalmakta, istihdam edilen kadınların önemli bir bölümünün aile işletmelerinde çalışarak hane gelirine katkıda bulundukları kaydedilmektedir.6
Türkiye’de kadın işçilerin istihdam oranı erkek işçilere kıyasla daha düşük düzeydedir. Kadınların istihdam oranı erkeklerin yarısından daha az bulunmuştur. Hane Halkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre 2021 yılında 15 ve daha yukarı yaştaki istihdam edilenlerin oranının %45,2 olduğu saptandı. Bu oran kadınlarda %28,0, erkeklerde ise %62,8 dir.7
Kadınların iş hayatında düşük oranda istihdam olanağı bulması kadın emeğine bakış açısındaki olumsuzluklardan kaynaklanmaktadır.2
2023 Hane Halkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2023 yılı Ekim ayında bir önceki aya göre 163 bin kişi azalarak, 2 milyon 961 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise 0,5 puan azalarak %8,5 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %7,50 iken kadınlarda %11,3 olarak tahmin edildi.8
ÇALIŞMA YAŞAMINDA KADININ KARŞILAŞTIĞI SORUNLAR
Ücret Eşitsizliği
Annelik, gebelik, çocuk bakımı ve ev işlerinin kadınlara atfedilmesi, onların iş dünyasında tam anlamıyla etkin olmalarına yönelik yaygın bir önyargı yaratmaktadır. Bu durum, işverenlerin kadın istihdamından çekinmelerine veya kadın çalışanlara daha düşük ücretler teklif etmelerine neden olmaktadır. 9
Mobbing
Çalışma Koşulları Araştırması’nın sonuçlarına göre kadınlar, erkeklere nazaran üç kat daha fazla mobbinge maruz kalmaktadır. İş yerinde gerçekleşen bu etik dışı eylemlerin, zaten düşük seviyede olan kadın iş gücü katılım oranlarını daha da azalttığı söylenebilir. 9
Cinsel Taciz
Tarihsel süreç içinde cinsel taciz, varlığını hala devam ettiren en önemli sorunlardan biridir. İş yerlerinde her ne kadar erkek çalışanlar maruz kalsa da, kadınların özellikle üst düzeydeki erkekler tarafından cinsel tacize uğrama olasılığının yüksek olduğu bilinmektedir. Cinsel tacize uğrayan kadınlar, toplumun yanlış algısı ve kadını suçlayan tutumu nedeniyle, uğradıkları cinsel taciz olaylarına karşı hiçbir hakkını kullanamamaktadır. 3
Cam Tavan
Kadın ve “cam tavan” kavramı, iş hayatında kadınların kariyer basamaklarında yükselirken karşılaştıkları görünmez engelleri ifade etmek için kullanılır. Cam tavan, genellikle cinsiyet temelli önyargılar ve kurumsal yapılar nedeniyle kadınların üst düzey yönetici pozisyonlarına ulaşmasını sınırlayan açıkça görülmeyen bir bariyeri tanımlar. Bu kavram, kadınların profesyonel ilerleyişlerinde karşılaştıkları sistemik zorlukları ve eşit olmayan fırsatları vurgular. 10
Cinsiyet Ayrımcılığı
Kadınlara yönelik açık bir ayrımcılığın günümüzde daha az görünür olması, cinsiyet eşitliğinin tam anlamıyla sağlandığı anlamına gelmemektedir. Sadece örtülü bir biçimde, kadınlara ilişkin uygulanan ayrımcı tutumlar, önyargısız gibi görünen birçok iş uygulamasında gizlenmiş şekilde varlığını sürdürmektedir. 3
Kadın girişimciliğinin teşvik edilmesi, esnek çalışma saatlerinin yaygınlaştırılması ve iş yerinde cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi gibi önlemler, çalışma hayatında kadınların karşılaştığı zorlukların üstesinden gelmekte önemli rol oynayacaktır. Bu durum, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve kadınların çalışma hayatındaki konumlarının güçlendirilmesi için sürekli çaba ve politika geliştirme ihtiyacını vurgular.
Kaynaklar:
1. Saraç Simge, (2013) Toplumsal cinsiyet ve kadın. Gültekin L, Güneş G, Ertung C, Şimşek A. Editörler, Toplumsal Cinsiyet ve Yanılsamaları, 1. Baskı, Ankara, Atılım Üniversitesi Yayınları. ss: 27-31.
2. Birgül BİLGİN Çalışma Yaşamında Kadın ve Yasal Düzenlemeler, Türkiye Barolar Birliği Dergisi Volume Mart-Nisan 2012, 99, ss: 312-315 http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2012-99-1164
3. Önder, Nurcan ,Türkiye’de Kadın İşgücünün Görünümü, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Dünyası Dergisi, 2013. 1(1), ss: 35-61.
4. Aydın, Mehmet Olcay (1999). Yasal Açıdan Kadın İşgücü, Türkiye’de Kadın İşgücü Seminerleri I-II, Tisk Yayınları, Ankara,1999.
5. BAŞBAKANLIK, K. (2010). Toplumsal cinsiyet eşitliği ulusal eylem planı 2008-2013. Başbakanlık KSGM Yayınları, Ankara.
6. Rapor, Çalışma Hayatında Kadın, Bilgilendirme Rehberi 2017 https://www.csgb.gov.tr/yayinlar/raporlar/calisma-hayati/
7. TUİK. İstatistiklerle Kadın, 2022 https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2022
8. TUİK. İşgücü istatistikleri, Ekim 2023 https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Ekim-2023-49377
9. Arzu Karaca Çakınberk (2011). İş’te Kadın Olmak, Nobel Akademik Yayıncılık, 1. Baskı, Ankara
10. Mızrahı, Aracı, Mızrahı Rahim ve Aracı Hakan, Kadın Yöneticiler ve Cam Tavan Sendromu Üzerine Bir Araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2010, 2(1) https://dergipark.org.tr/tr/pub/oybd/issue/16335/171020
