Uyuz dünyada yaygın olan bulaşıcı bir hastalıktır. Enfeksiyon kaynağı ise parazitin yerleştiği insanlardır. Bir insandan diğerine direkt temasla, el sıkmakla, cinsel temasla, giysilerin ve çamaşırların ortak kullanılması ile bulaşır. Bulaş genellikle geceleri olur. Toplu yaşanan yerlerde bu hastalık çabuk yayılır.

Uyuz hastalığı, Sarcoptes scabiei adındaki akarın deriye yerleşmesi ile oluşur. Bu akar gözle görülmeyen (300/450 um büyüklüğünde ), kirli beyaz renkte, gözleri olmayan dört çift bacağı olan bir canlıdır. Etken ısıya duyarlıdır, 20˚ C sıcaklılıkta çok hareketlidir, 28 ˚ C’ de 2 günde, 49˚ C de 10 dakikada ölür.

S.cabiei dişileri vücudun kıvrımlı yerlerinden deri içine girer ve birkaç milimetre uzunluğunda tüneller kazar ve bu tünellerin içinde yaşar. Bu bölgelerde içi sıvı dolu şişlikler oluşur ve bu bölgelerde deride cilt enfeksiyonları görülebilir. Ancak parazite karşı allerjenlerin oluşması sonucu parazitin olmadığı vücut bölgelerinde de kızarıklık ve şişlik oluşur. Uyuz göğüs, sırt ve baş bölgesinde görülmez. Ancak çocuk ve bebeklerde bu bölgelerde de görülebilir. Kan emmezler ve tünellerin kör uçlarına, dişiler 4-5 gün sonra yumurtalarını bırakırlar. Bir dişi 35-50 yumurta bırakınca ölür. Yumurtalardan 2-4 gün içinde yavrular çıkar. Çıkan yavrular olgunlaşmak için derinin üstüne doğru hareket ederler ve burada olgunlaşırlar. Bu olgunlaşma süreci larvanın cinsiyetine bağlı olarak 9-17 gün arasında değişir.

Uyuz olan kişide belirtilerin ortaya çıkma süresi 2-3 haftadır. Uyuzda kaşıntı hem parazitin bulunduğu yerde hem de allerjenin etkisi ile tüm vücutta görülür. En önemli belirtisi özellikle geceleri artan eller, parmak araları, bilek, dirsek, karın bölgesi ve koltuk altında görülen kaşıntıdır. Erkeklerde genital bölge kadınlarda memede kaşıntı olur.

Gece kaşıntısı olan kişilerde uyuzdan şüphe edilmelidir. Kesin tanıda parazitin bulunması için tüneller kazılarak etken mikroskopta incelenir.

Uyuz tedavisinde kullanılan çeşitli ilaçlar vardır ( Kükürt, benzil benzoat, Gamma BHC, Tetmosol, Crotamiton, Permetrin). Bu ilaçlar krem losyon şeklindedir. Ayrıca tedavi boyunca kişiye sık sık keselenmesi önerilir.

Uyuzdan korunmak için kaşıntılı hastalarla temastan kaçınmak gerekir. Evde yaşayan bir kişiye uyuz tanısı konulduğunda tüm ev halkı tedavi edilmeli ve tüm çarşaf ve çamaşırlar yıkanmalıdır. Yıkanamayan eşyaların siyah bir poşete konarak ağzı sıkı bir şekilde kapatılıp 3 gün dışarıda bekletilmesi gerekir.

Kaynak:

Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 2, Etkenlere Göre Hastalıklar. Ektoparzitler sayfa 2641-46;2008