Hepatit, çeşitli virus, bakteri gibi mikroorganizmaların ve/veya bazı toksik maddelerin neden olduğu bir karaciğer iltihabıdır. Viral hepatite yol açan beş ana virusun (Hepatit A, B, C, D ve E) hepsi karaciğer hastalığına neden olurken, bulaşma yolları, hastalığın şiddeti, coğrafi dağılım ve korunma yolları fark göstermektedir.

Dünya üzerinde 354 milyondan fazla insan viral hepatitlerle yaşamaktadır. Kronik viral hepatitlere bağlı gelişen karaciğer yetmezliği, siroz ve karaciğer kanseri halen tüm dünyada ölümlerin önemli bir nedenini oluşturmaktadır. Hepatit B virusuna karşı etkinliği %95’lerin üzerinde olan ve uzun yıllardır kullanılan etkin bir aşının varlığına ve HCV infeksiyonu için de kür elde edilebilen %99 etkin antiviral tedavinin uygulanabilirliğine rağmen, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün güncel verilerine göre, kronik hepatit B ve hepatit C her yıl 1,1 milyon ölüme ve 3 milyon yeni infeksiyona neden olmaktadır. Yine her gün 3000 kişinin hepatit ve komplikasyonlarına bağlı hayatını kaybettiği bildirilmektedir. Dünyada tüberküloz ve HIV infeksiyonuna bağlı ölümler azalırken ne yazık ki hepatitlere bağlı ölümler artmaktadır. Mevcut gidişat devam ederse, viral hepatitlerin 2040 yılına kadar sıtma, tüberküloz ve HIV/AIDS’in toplamından daha fazla insanı öldüreceği öngörülmektedir.

28 TEMMUZ DÜNYA HEPATİT GÜNÜNDE RİSKLİ GRUPLAR TEST YAPTIRIN!

Viral hepatitlerle ilgili farkındalığın artırılması amacıyla Hepatit B yüzey antijenini saptayan ve HBV aşısını da geliştirerek 1976’da Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nün sahibi olan Dr. Baruch Blumberg’in doğum günü “28 Temmuz Dünya Hepatit Günü” olarak tanımlanmıştır. Dünya Hepatit Günü’nde viral hepatitler konusunda toplumun eğitimine daha fazla yer verilmesi, ulusal taramaların artırılması ve toplumun bu taramalara katılmasının sağlanması amaçlanmaktadır. Bu nedenle, DSÖ her ne koşulda olursa olsun, viral hepatitlerin bekletilmeden saptanıp tedavi edilmesi gereken hastalıklar olduğunu vurgulamak için, bu yıl Dünya Hepatit Günü sloganını “Tek hayat, tek karaciğer” olarak belirledi.

Dünya Sağlık Örgütü’nün bildirgesinden;

“Tek hayatın ve sadece tek karaciğerin var. Hepatit her ikisini de mahvedebilir. Karaciğeriniz sizi hayatta tutmak için her gün sessizce 500’den fazla hayati işlevi yerine getirir. Ancak viral hepatit infeksiyonu da sessizdir ve semptomlar ancak hastalık ilerlediğinde ortaya çıkar. Pek çok farklı hepatit virusu türü (A’dan E’ye) olmasına rağmen, hepatit B ve C en endişe verici olanlardır ve her gün çoğu tespit edilemeyen yaklaşık 8000 yeni infeksiyona neden olur.

Sonuç? Her yıl bir milyondan fazla hepatite bağlı ölüm ve her on saniyede bir yeni kronik infeksiyon. İşte bu yüzden karaciğer sağlığı insan sağlığı için temeldir. Pek çok hepatit ölümü önlenebilirdi. Hepatit B için aşılar ve etkili tedaviler ve hepatit C için etkin bir tedavi olduğu için kendinizi ve sevdiklerinizi koruyabilirsiniz. Kendinizi hepatitten nasıl koruyacağınızı öğrenmek için yerel sağlık uzmanınızla konuşun.” (https://www.who.int/campaigns/world-hepatitis-day/2023)

Dünya Sağlık Örgütü tarafından güncellenen 2030 eliminasyon hedeflerine ulaşmak için ulusal eliminasyon programlarının hızla gözden geçirilerek uygulamaya konulması büyük önem taşımaktadır.  Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan “TÜRKİYE VİRAL HEPATİT ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI” da ancak gerçek yaşama aktarılabildiği ölçüde başarılı olacaktır. Bu konuda viral hepatit tanı ve tedavisi ile uğraşan tüm hekimlere çok önemli görevler düşmektedir.

Hastaları saptamak için riskli gruplarda hepatit taramaları yapmalıyız. Riskli gruplar;

Hepatit C için;

• HCV’nin taranmaya başlanmasından önce (1996) kan ve kan ürünleri almış ya da organ nakli yapılmış kişiler
• Halen ya da eskiden damar içi madde ve intranazal kokain bağımlısı olanlar
• HCV-pozitif kanla temas eden sağlık çalışanları
• HIV-pozitif olanlar
• Karaciğer testlerinde açıklanamayan anormallikleri (ya da karaciğer hastalığı) olanlar
• HCV-pozitif anneden doğan çocuklar
• Uzun süredir hemodiyalize girenler
• HCV-pozitif kişilerin şu andaki cinsel partnerleri

Hepatit B için;

Hepatit B virusu (HBV) infeksiyonu asemptomatik durumdan, ilerleyici karaciğer hastalığı, kronik hepatit, karaciğer yetmezliği, karaciğer sirozu veya hepatoselüler kansere (HSK) yol açabilmektedir. Hepatit B aşıyla önlenebilir olmasına karşın, tüm dünyadaki en yaygın ve ciddi sağlık sorunlarının başında gelmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün verilerine göre dünyada 400 milyon kişinin kronik hepatit B (KHB) olduğu, yılda yaklaşık 500 000-700 000 kişinin HBV enfeksiyonu ve/veya ilgili komplikasyonları nedeniyle yaşamını yitirdiği tahmin edilmektedir. Dünyada hastalığın yaygınlığına, yani hepatit B yüzey antijeni (HBsAg) pozitifliğine göre ülkeler yüksek endemisiteli (>%8), orta endemisiteli (%5-7.9), düşük-orta en demisiteli (%2-4.9) ve düşük endemisiteli (<%2) ülkeler olarak gruplandırılmaktadır. Yapılan bu sınıflamaya göre, prevalansın yüksek olduğu bölgelerde en önemli bulaş şekli enfekte anneden yenidoğana bulaşma (vertikal) yani perinatal enfeksiyondur. Orta endemik bölgelerde özellikle erken çocukluk döneminde enfekte kan ve vücut sıvılarıyla olan perkütan (parenteral) bulaşma şeklinde olan horizontal bulaş ön plandadır. Prevalansın düşük olduğu bölgelerde, yetişkinlerde görülmek üzere, en sık korunmasız cinsel ilişki, intravenöz ilaç bağımlılığı enfeksiyonun bu laşmasından sorumludur. Yüksek endemik bölgelerde, gerçekleşen perinatal bulaşma veya yaşamın ilk 5 yılında gelişen parenteral bulaşma sonrasında enfeksiyon %85-90 kronikleşmektedir.

Dolayısıyla her yaşta enfeksiyonun bulaşmasının engellenmesinde en önemli yöntem korunma ve kontrol önlemlerine uyumun sağlanmasıdır. Korunma Hepatit B’ye karşı korunma özgül ve bulaş yollarına yönelik korunma olarak iki grupta irdelenebilir.

Hastalığın asıl önlenmesinde özgül korunmada yer alan aktif ve pasif immünizasyon yer almaktadır. i. Aktif immünizasyon (Maruziyet Öncesi Bağışıklama): Hepatit B aşısı ile ii. Pasif immünizasyon (Maruziyet Sonrası Bağışık lama): Hepatit B hiperimmünglobülin (HBIG) ile sağlanır. Hastalık açısından risk grupları;

• HBsAg-pozitif kişilerle aynı evde yaşayanlar ve cinsel partnerleri
• Yüksek veya orta düzey HBV prevalansı olan bölgede doğanlar
• Anne ve babası yüksek HBV endemisi olan bölgede doğmuş olan ve bebeklikte aşılanmamış kişiler
• HBsAg-pozitif kişilerle aynı evde yaşayanlar ve cinsel partnerleri
• Damar içi ilaç kullananlar
• Birden fazla cinsel partneri olan veya cinsel yolla bulaşan bir hastalık öyküsü olanlar
• Cezaevinde kalan tutuklular
• ALT ve AST düzeyleri kronik olarak yüksek kişiler
• HCV ya da HIV ile infekte kişiler
• Hemodiyaliz hastaları, şeklinde özetlenebilir.

Sonuç olarak, aşıyla engellenebilen hepatit B infeksiyonundan korunmak için başta aşılama olmak üzere infeksiyonun bulaş yollarına yönelik önlemlerin alınması oldukça önemlidir. Unutulmamalıdır ki korunma her zaman tedaviden daha önemli ve etkin bir yöntemdir. 2023 Dünya Hepatit Günü’nde de bireysel çabanın önemini vurgulamak, hastaların bulunması ve toplumun farkındalığının artırılması konusunda iş birliği içinde çalışmanın gerekliliğini “Tek hayat, tek karaciğer” diyerek yeniden hatırlatmak isteriz.