Sosyal hukuk devletinin temel işlevi, güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak, çalışanları çalışma ortamından kaynaklanan sağlık ve güvenlik risklerine karşı korumak, çalışanların güvenlik, sağlık ve refahını sağlamak ve geliştirmektir.

Madencilik sektörü; doğası gereği özellik arz eden, tümü birbirine bağlı olan ve herhangi bir olumsuz durumun zincirleme olarak birbirini tetikleyebilecek riskleri içeren, bu riskleri en aza indirebilmek için bilgi, deneyim, uzmanlık ve sürekli denetimin gerektirdiği dünyanın en zor ve riskli iş koludur. Özellikle teknolojiden uzak emek yoğun olarak çalışılan ülkemizde; bilgi, deneyim, uzmanlık ve denetim zincirinde var olan veya olası zayıflıklar, noksanlıklar ve zafiyetler bu zincirde kırılmalara yol açmakta, bu ise iş kazalarına özellikle yer altı kömür madenciliğinde şiddeti fazla olan kazalara neden olmaktadır. Kömür madenciliği, işçi sayısı başına düşen kaza ve ölüm sıralamasında, bütün sektörlerin başında yer almaktadır. Bu nedenle, madencilik sektörünün daha yakından izlenmesi, değerlendirilmesi ve kaza önleme çalışmalarına daha fazla ağırlık verilmesi gerekmektedir.

Yeraltı Madencilik faaliyetlerinde meydana Gelen Kazalar

Grizu ve Gazlar, Göçükler, Patlayıcı Madde, Malzeme Taşıma Kullanma, Muhtelif Kazalar, Su Baskınları

Yerüstü Madencilik faaliyetlerinde meydana Gelen Kazalar

Nakliyat  (Otomobil-Kamyon, Demiryolu, Diğer) ,   Makine-Elektrik, Malzeme Taşıma Kullanma,  Muhtelif Kazalar   

Grizu ve Gazlar

Zehirleyici Gazlar; Yeraltı Ocak yangınları sonucu çıkan açığa CO gazı, eski imalatlarda biriken H2S gazı, SO2 ve (NO, NO2, N2O gibi) Azot oksitleri zehirleyici etkiye sahiptir.

Boğulmalar; Metan, Karbondioksit, Azot gibi gazların ortamda yüksek oranlarda birikmesi ve patlamalardan sonra oluşan oksijen eksikliği boğulmalara sebep olur.

Patlamalar ( İnfilakler ) ; Yetersiz havalandırma sonucu ocak havası içinde patlayabilir yüzdede biriken metan veya kömür tozları bir ateşleme kaynağı ile temas etmesi halinde patlar. Felaketler yaşanır.

Grizunun Patlama nedenleri; Patlayabilir yüzdede metan birikmesi, Ateşleme kaynağı, Yeterli ısı, Yeterli zaman

Gazla mücadele; Gazla mücadele temelde iyi bir havalandırma sistemi tesis etmekten geçer.

Yeraltı Maden ocaklarının Havalandırılması

Havalandırmanın Amacı  ve Havalandırmada Temel ilke; Çalışanlara gerekli temiz havayı sağlamak, İstenmeyen gazları, zararlı toz ve dumanları dışarı atmak, yasal sınırların altında tutmak, Açık alevli lamba, motor vbg. Cihazların oksijen ihtiyacını temin etmek, Ocak iklimini düzenlemektir.

Yeterli miktarda temiz havayı ocağa göndermek, Temiz havayı en alt kota indirmek ve oradan dağıtmak, Havanın uzun mesafeler kat etmesini önlemek, Ana hava akımından etkilenmeyen yerleri

Bütün Yeraltı kömür ocakları cebri (mekanik) havalandırılmalıdır. Ana fanlar yeryüzüne kuyu, desandre veya düz bağlantılar ile uyumlu bağlanmalıdır.

Ana fan ocak ağzından en az 30 m mesafede olmalı, Ana fanın 30 m çevresinde yanıcı madde bulunmamalıdır. Fan giriş kesitinden az olmamak üzere patlama yönünde infilak kapağı inşaa edilmelidir. Kaçak hava akımları önlenmelidir.

Aspiratörlerin dizel enerji ile çalışan yedek motorları olmalıdır. Aspiratörlerin otomatik olarak devreye girmesi sağlanmalıdır. Yangına elverişli kömür damarları müstakil havalandırılmalı, ocak dönüş havası diğer ocakları etkilememelidir. Havalandırma akımı çift kapı kullanılarak yönlendirilmelidir.

Terk edilen veya yeterince havalandırılamayan yerler, işçilerin girmesini önleyecek biçimde kapatılır. Üzerine uyarı işareti konulmalıdır.

Grizu ve tehlikeli gazların bulunduğu için boşaltılan ocaklar veya ocak kısımları içine girilemeyecek şekilde kapatılmalıdır.

Ayni hava akımından faydalanan ayaklar ve damar içindeki düz ve eğimli yollarda metan oranı % 1,5’u, bunların bağlandığı hava dönüş yollarında ise % 1’i geçememelidir.

Metan Miktarı % 1 olduğu yerlerde dinamit atılmamalıdır. %1.5 da elektrikler kesilmelidir. Havasında %2 den çok metan bulunan ocaklarda işçilerin kurtarılması ve grizunun temizlenmesi dışında çalışma yapılmamalıdır.

Tali havalandırma

Ana hava akımının yeterli olmadığı durumlarda tali havalandırma sistemi uygulanır. Tali havalandırma için emici veya üfleyici pervaneler kullanılır.

Tali havalandırma pervaneleri ile arınlara yeterli temiz hava verilmelidir. Tali havalandırma için; yeterli kapasitede vantilatörler ve vantüpler kullanılmalıdır. Tatil ve bayramlarda pervaneler istop edilmemelidir. Baş yukarı ve alınlarda vantüplerin posta geliri ile kapanması önlenmelidir.

Tali havalandırma pervaneleri kısa devre çalıştırılmamalıdır. Üfleyici pervaneler en az 10 m, emciler 5 m temiz hava tarafında olmalıdır. Tali pervanenin emdiği hava, ana hava akımının %70 ini geçmemelidir. Tali pervaneler ocak elektrik ekipmanları ile birlikte ODK devresine bağlanmalıdır.

Ocak ekipmanlarının elektriği kesilse bile pervaneler çalışmaya devam etmelidir. Eğer pervane veya vantüpten geçen hava %1 CH4 ihtiva eder ve pervane elektir iğinin kesilmesi gerekli kılar ise, CH4 %1 in altına düşünceye kadar pervaneye yol verilmemelidir. Vantüplerin arından uzaklığı üfleyici pervanelerde 5 m., emicilerde 2 m. den fazla olmamalıdır.

 

KAYNAKLAR;

• Maden Mühendisleri Odası Yayınları

• Türkiye Taş kömürleri Kurumu İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı Yayınları