Daha önce ki yazılarımda; patlamadan korunma kavramının gelişimi, patlama sınıfları ve özel olarak gıda endüstrisinde toz patlamalarından bahsetmiştim.
Daha önce ki yazılarımda; patlamadan korunma kavramının gelişimi, patlama sınıfları ve özel olarak gıda endüstrisinde toz patlamalarından bahsetmiştim. Patlama konusunun geniş çaplı olması sebebi ile konuyu detaylı olarak incelemek adına bu yazı dizisini oluşturduk. Konu ile ilgili detaylı bilgi için geçmiş yazılarımdan faydalanabilirsiniz.
Alt Patlama Sınırı-APS- LEL
(Lower Explosion Limit)
Havada asılı toz partikülleri birbirlerine ancak belirli bir yakınlıkta bulundukları zaman etkileşimde bulunabilirler, yani bir partikülde oluşan sıcaklık artışı çevresindeki diğerlerini de etkileyebilir. Bu partikül yoğunluğuna, yani bir patlamanın oluşabilmesi için gerekli olan havada asılı miktardaki minimum toz konsantrasyonuna APS denir.
Kömür madenlerinde % 25 – 30 asılı madde içeren ince tozlarla yapılan çeşitli denemelerde, iş yeri hacmi içinde APS 100-120 gr/m3 olan ocakların tehlikeli ve 300-400 gr/m3 olan ocakların ise yüksek derecede tehlikeli kabul edilebilecekleri görülmüştür.
Üst Patlama Sınırı – APS
(Upper Explosion Limit)
Havada asılı toz partiküllerinin patlama oluşturmayacağı en az konsantrasyon sınırıdır. Yani bu sınırın üzerinde toz içeren ortamlarda teorik olarak yeterli oksijen bulunmadığı için patlama meydana gelmeyecektir. Bu parametrenin pratikte fazla kullanım alanı yoktur, bunun yerine APS kullanılır.
Toz Patlama Sabiti – Kst
(Dust Explosion Constant)
Bir kapalı kapta optimum koşullarda gerçekleştirilen toz patlamasının ölçülen maksimum basınç hızını ifade eder. Patlamanın şiddetinin bir göstergesi olup, patlamaya karşı alınabilecek önlemlerin zamanı hakkında da fikir vermeye yönelik olarak ölçülen bir karakteristiktir. Bu özellik, deneyin yapıldığı tankın hacmine bağlıdır. Maksimum basınç artış hızı hacim arttıkça azalır ve Kst = (dP/dt) max * V1/3 formülüne göre hesaplanır. Toz Patlama Sabiti (Kst) Avrupa da uygulanan materyallerin toz patlama sınıflarının tayin edilmesinde kullanılır.
Toz partikülleri küçüldükçe, aynı toz normalde daha “patlayıcı“ hale gelir. Bu nedenle, işlenecek tozun özellikleri büyük önem taşır. Bu nedenle tozun özel KSt değeri ve St sınıfı tarafından belirlenmelidir. KSt değeri, 1 m3 konteyner içindeki maksimum patlama basıncı artış hızıdır. St sınıfları, tozların KSt değerlerine göre sınıflandırıldıkları kategorilere ayrılırlar.
Toz Partikül Büyüklüğü (Dust Particule Size)
Patlama riski olan toz partikül büyüklüğü ise DIN e göre 0,5 mm nin altıdır. Genel olarak partikül büyüklüğü azaldıkça tanelerin oksidasyonu artar, ısınmaya olan eğilim artar ve patlama riski de fazlalaşır.
Maksimum Patlama Basıncı – Pmax
(Maximum Exlosion Pressure)
Test tankının içinde patlama esnasında ölçülen maksimum basınç değeridir. Patlama kapağı, patlamaya dayanıklı düzenek vb. gibi ekipmanların konstrüksiyon hesaplarında kullanılan bir değerdir. Doğal olarak Pmax değeri kapalı alanın hacmine bağlıdır.
Kaynak:
1.Kemal Sarı (Elektrik Yüksek Mühendisi ÇASGEM Yayınları
