Günümüz dünyasında, bilimsel okuryazarlık giderek önem kazanmaktadır. İnternet ve sosyal medyanın yükselişiyle birlikte, hemen hemen her konuda bilgi bulmak her zamankinden daha kolay. Ne yazık ki, bu aynı zamanda kesinliği olmayan veya yanlış olan bilgilere rastlamanın her zamankinden daha kolay olduğu anlamına gelir. Bu konu, özellikle sağlık sorunlarıyla ilgili hatalı referansların yayılması söz konusu olduğunda daha da anlamlı hale gelir.

Bilimsel okuryazarlığa sahip olmak neler kazandırır?

Sağlık konuları söz konusu olduğunda gerçeklerin kurgudan ayırılmasına yardımcı olabilir.

Meşru kaynaklar ile güvenilmez olanlar arasındaki farkın anlaşılmasını sağlar.

Bilimsel okuryazarlık, insanlara belirli bilimsel iddiaların doğruluğunu sorgulamayı ve bu iddiaları desteklemek için daha güvenilir kaynaklar aramayı da öğretebilir. Bu, yanlış bilgilerin sadece birkaç fare tıklamasıyla kolayca yayılabildiği sosyal medya çağında özellikle önemlidir.

Bilimsel okuryazarlık, insanların kendi kararlarının sağlıkları üzerindeki etkilerini daha iyi anlamalarına da yardımcı olabilir. Örneğin, sigara veya alkol kullanımının yarattığı risklerin arkasındaki bilim anlaşılırsa, bunun sağlıklı bir aktivite olup olmadığı konusunda bilinçli bir karar verilme olasılığı daha yüksektir. Benzer şekilde, sağlıklı bir diyetin ve düzenli egzersizin yararları arkasındaki bilim anlaşılırsa, uzun vadede sağlığa fayda sağlayacak seçimler yapılma olasılığı daha yüksektir.

Son olarak, bilimsel okuryazarlık, genel olarak bilimin takdir edilmesine de yardımcı olabilir. İnsanlar çevrelerindeki dünyanın arkasındaki bilimi daha iyi anladıklarında, doğal dünyanın karmaşıklığını ve güzelliğini daha iyi takdir edebilirler. Bu takdir, bilime olan ilginin artmasına yol açabilir ve bu da bilimsel araştırma ve geliştirmeye daha fazla yatırım yapılmasına yol açabilir.

Sonuç olarak, bilimsel okuryazarlık herkesin geliştirmek için çaba göstermesi gereken önemli bir beceridir. Sadece insanları yanlış bilgilerin yayılmasından korumaya yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda sağlıkları hakkında bilinçli kararlar vermelerini ve bilimin yaşamlarındaki önemini takdir etmelerini sağlamaya da yardımcı olabilir.

Özellikle sağlık bilimleri konusunda, sağlıkçı olmayan bir kişinin internet çağında kendini bilimsel okuryazarlık konusunda eğitmesinin bir yolu, güvenilir bilgi kaynakları aramaktır. Bu, devlet kurumları, üniversiteler ve araştırma kuruluşları gibi saygın kurum ve kuruluşlardan bilgi aramak anlamına gelir. Gerçekler üzerinde hemfikir olan birden fazla kaynak arayarak bilgileri doğrulamak da yararlı olabilir. Çevrimiçi olarak bulunan herhangi bir bilginin doğruluğunu kontrol etmek ve güvenilir olmayan bilgi kaynaklarından kaçınmak önemlidir. Ek olarak, karşılaşılan bilgileri eleştirmek ve iddiaları destekleyecek kanıtlar aramak önemlidir. Çevrimiçi olarak bulunan herhangi bir bilgiyi eleştirel olarak analiz etmek, bilginin kaynağını ve mevcut olabilecek potansiyel önyargıların göz önünde bulundurulduğundan emin olmak önemlidir. Son olarak, okuduğunuz bir şeyin doğruluğundan emin değilseniz, alandaki bir uzmandan görüşlerini sormayı deneyebilirsiniz.

Bir hekim yanlış bilgilerle dolu bir internet çağında hastaları bilgilendirmek ve eğitmek için ne yapabilir?

• Hastalara güvenilir ve doğru bilgiler sunabilmek için en son tıbbi bilgiler ve araştırmalar hakkında güncel kalınmalı.
• Doğru ve kanıta dayalı sağlık bilgilerini paylaşmak için ilgili web siteleri ve sosyal medya kullanılmalı.
• Hastaların çevrimiçi buldukları sağlık bilgileriyle ilgili sorularını veya endişelerini tartışmak için zaman ayırılmalı. Hastaların sahip olabilecekleri endişeleri tartışmaları için açık ve rahat bir ortam yaratılmalı.
• Hastalar soru sormaya teşvik edilmeli ve onlara güvenilir sağlık bilgisi kaynakları sağlanmalı.
• Sağlık tartışmalarını desteklemek için bildiriler veya videolar gibi hasta eğitim materyalleri ve araçları kullanılmalı.
• Gerekirse hastalar diğer güvenilir uzmanlara yönlendirilmeli.

Sosyal medya ve benzerlerinde karşılaşılabilecek her bilgiye inanılmamalı, kaynağı olmayan hiçbir bilgiye inanılmamalıdır. Çevrimiçi olarak paylaştığımız şeyler orman yangını gibi yayılabilir ve küçük bir paylaşımın büyük sonuçları olabilir. Sosyal medyada rastladığımız bir bilgiyi paylaşmadan önce aşağıdaki beş soruyu kendimize sormalıyız.

• KİM yaptı?
• Kaynak NEDİR?
• NEREDEN geldi?
• Bunu NEDEN paylaşıyorsunuz?
• NE ZAMAN yayınlandı?

İster mesaj iletiyor ister bir hikâyeyi “retweetliyor” veya “feed’inizde” bir video izliyor olun, “paylaş”a basmadan önce bir dakikanızı ayırın. Duygusal tepkinizi engelleyin. Bir nefes alın. Eleştirel düşünün. Güvenmiyorsanız paylaşmayın.

Ciddiye alınması gereken sağlık bilgilerine erişim için bilimsel okuryazarlık özendirilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır. Bunda hekimler başta olmak üzere tüm sağlık çalışanlarının sorumlulukları vardır.

 

Kaynaklar:

[1] https://shareverified.com/pledge-to-pause/ (erişim tarihi 19.12.2022)