Titreşim ve Mesleki Raynaud (Beyaz Parmak) Hastalığı

Kategori İş Sağlığı
Mart 8, 2024
Dr. Bülent Özgen
191 Views
0 comments

Raynaud Hastalığı ya da Raynaud Fenomeni, Tipik olarak soğuk ya da duygusal stres sonrasında ortaya çıkan, genel olarak el parmaklarında…

Raynaud Hastalığı ya da Raynaud Fenomeni, Tipik olarak soğuk ya da duygusal stres sonrasında ortaya çıkan, genel olarak el parmaklarında, daha az sıklıkta ise kulakta, burunda veya ayak parmaklarında görülen dolaşım bozukluğudur. En önemli belirtisi parmaklardaki beyazlaşma olduğu için “beyaz parmak hastalığı” olarak da bilinir.

Raynaud fenomeni kendi başına ortaya çıkabileceği (birincil Raynaud fenomeni) gibi başka bir hastalık veya etmenle bağlantılı olabilir (ikincil Raynaud fenomeni).

Birincil Raynaud fenomeni, Raynaud fenomeninin en yaygın şeklidir. Genellikle 30 yaşın altındaki kadınları erkeklerden daha fazla etkiler. Ailesinde birincil Raynaud hastalığı olan birinde hastalığın görülme olasılığı daha fazladır. Birincil Raynaud fenomeni ‘idiyopatik’ olarak da adlandırılır çünkü altta yatan net bir neden yoktur. Genellikle o kadar hafiftir ki kişi tıbbi yardım istemez.

İkincil Raynaud fenomeni genellikle birincil Raynaud fenomeninden daha karmaşık ve ciddidir. En yaygın nedenleri romatoid artrit, skleroderma ve sistemik lupus eritematozus (SLE veya lupus) gibi altta yatan bozukluklardır.

İkincil Raynaud fenomeninin diğer yaygın nedenleri şunlardır:

Titreşim
Karpal Tünel Sendromu
Ateroskleroz (yağlı plakların birikmesi nedeniyle atardamarların daralmasını içeren ve el, kol, bacak ve ayaklara kan akışını engelleyebilen bir durum)
Sigara
Kanser tedavisinde kullanılan ya da kan damarlarının daralmasına neden olan bazı ilaçlar
Donma

Titreşim, fiziksel tanımıyla bir cismin iç veya dış kuvvetlerin etkisiyle yaptığı salınım hareketi olarak tanımlanır. İnsanda oluşan titreşim ise, titreşen bir yüzey veya cisim ile temas sonucunda kişiye yüzey aracılığı ile iletilen salınımlardır. Titreşimin insanda oluşturduğu etkiler;

El-Kol Titreşimi: insanın el-kol sistemine aktarılan, çalışanın sağlık ve güvenliği acısından risk oluşturan ve özellikle damar, kemik, eklem, sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşimler olarak tanımlanır. Endüstride el ve el parmakları yoluyla kollara ulaşan rahatsızlıklar oluşturan titreşim kaynakları; taş kırma makineleri, kömür ve madencilikte kullanılan pnömatik çekiçler, öğütücü makineler, dönen cihazlar, ormancılıkta kullanılan testereler, parlatma ve rende makineleri vb. titreşim kaynakları olabilir. Bu araçlar genellikle dönerek ve/veya vurarak titreşim hareketine sebep olurlar.

Tüm Vücut Titreşimi: titreşimin vücudun tümüne aktarıldığı durumda çalışanın sağlık ve güvenliği acısından risk oluşturan, özellikle bel bölgesinde rahatsızlıklara ve omurga incinmelerine yol açabilen mekanik titreşimler olarak tanımlanır. Tüm vücut titreşim maruziyeti; sanayi, trafik ve diğer endüstriyel alanlarda giderek artan bir öneme sahip olmaktadır. Tüm vücutta rahatsızlığa neden olan titreşim kaynaklarına; kara, deniz ve hava taşımacılığındaki araçlar, dokuma tezgâhlarında kullanılan makineler, çelik konstrüksiyonlu yapılarda titreşime sebep olan makineler, yol yapım, bakım ve onarım makineleri örnek olarak verilebilir.

Ancak bir çalışanın ikisine birden maruz kalması mümkündür. Örneğin; hilti kullanan bir çalışan teçhizatı vücudundan uzak tuttuğunda el-kol titreşimine maruz kalırken üzerine eğildiğinde hem el-kol hem de tüm vücut titreşimine maruz kalır.

Uzun sure el-kol titreşimine maruz kalanlarda mesleki kaynaklı Raynaud fenomenine veya diğer adıyla beyaz parmak hastalığına rastlanır. Bu hastalığın ilk belirtileri parmaklarda uyuşukluk veya karıncalanma şeklinde olur. İlerleyen safhalarda titreşim maruz kalımının devam etmesinin de etkisiyle parmaklarda beyazlaşma atakları olabilir. Atakların dinmesi sırasında acı da hissedilebilir. Bu durum parmakların hissizleşmesine ve kangrene kadar ilerleyebilir.

Mesleki Raynaud fenomeni tedavisi; erken aşamalarda, yani parmaklardaki kan damarlarında kalıcı hasar kalmadan önce, titreşime maruziyet ortadan kaldırılırsa, mesleki Raynaud fenomeni iyileşebilir, ancak kalıcı hasar oluşmuşsa nadiren iyileşir. Burada asıl amaç mesleki Raynaud fenomeninin oluşumunu önlemek olmalıdır.

Mesleki Raynaud fenomenini önlemek için en önemli nokta titreşime maruziyetin sınırlandırılmasıdır. Çalışırken ortamdaki soğuktan korunmak için eldiven ve giysi giyilmelidir. Titreşimli aletlerin ya da kullanılan diğer el aletlerinin soğuk sapları eldiven ile tutularak kullanılmalıdır. İş molaları sırasında parmaklara masaj ve egzersiz yapılmalıdır. Beyaz parmak belirtisi ya da karıncalanma, uyuşma ortaya çıkarsa hemen işyeri hekimine başvurulmalıdır.

Bunun dışında, soğuktan ve sigara (tütün) kullanımından sakınmalı, kafeinli içecekler (kahve, çay, kola, vb.) çok sınırlı tüketilmelidir. Stresi azaltacak yöntemler bulunmalıdır.

22.08.2013 tarihli ve 28743 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, titreşime maruziyeti için önemli sınırlamalar getirmektedir. İlgili yönetmeliğe göre; titreşim maruziyetinin düzenlenmesinde maruziyetin belirlenmesi, risk değerlendirmesi, maruziyetin önlenmesi veya azaltılması, maruziyetin sınırlandırılması, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi, çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması, sağlık gözetimi ve özel koşullar ayrıntılı olarak belirtilmiştir.

Bu yönetmeliğin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet eylem değerlerinin açıklandığı Madde 5’e göre; el – kol titreşimi için; sekiz saatlik çalışma suresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2, sekiz saatlik çalışma suresi için günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s2’dir. Tüm vücut titreşimi için aynı maruziyet sınır değerleri; sekiz saatlik çalışma suresi için günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s2, sekiz saatlik çalışma suresi için günlük maruziyet eylem değeri ise 0,5 m/s2 olarak belirlenmiştir.

Yönetmeliğin 6. ve 7. Maddelerine göre; işveren, çalışanların maruz kaldığı mekanik titreşim düzeyini, işyerinde gerçekleştirilecek risk değerlendirmesi ile belirlemek zorundadır. Risk değerlendirmesi işlemleri; İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmeliğe göre yapılmalıdır. Risk değerlendirmesinde; tüm titreşim maruziyetlerinin türü, düzeyi, süresi, tüm çalışanların sağlık ve güvenliklerine olan etkileri, mekanik titreşim maruziyet düzeyini azaltacak alternatif iş ekipmanının bulunup bulunmadığı ve sağlık gözetiminden elde edilen uygun en güncel bilgilerin belirlenmesi gerekir. Değerlendirme sonucunda elde edilen sonuçlar, gerektiğinde kullanılmak ve denetimlerde gösterilmek üzere uygun bir şekilde saklanmalıdır.

Yönetmelikte belirtilen tüm kontrol tedbirlerinin alınmasına rağmen maruziyet sınır değerinin aşıldığının tespit edildiği durumlarda işveren hemen gerekli tedbirleri alır. Bunun için işveren, mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemlerini seçmek, yapılan iş göz önünde bulundurularak mümkün olan en düşük düzeyde titreşim oluşturan, ergonomik tasarlanmış uygun iş ekipmanını seçmek, tüm vücut titreşimini etkili biçimde azaltan oturma yerleri, el-kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri vb. yardımcı ekipman sağlamak, işyeri, işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları uygulamak, işyerini ve çalışma ortamını uygun şekilde tasarlamak ve düzenlemek, mekanik titreşime maruziyetlerini azaltmak amacıyla iş ekipmanını doğru ve güvenli bir şekilde kullanmaları için çalışanlara gerekli bilgi ve eğitimi vermek, maruziyet suresi ve düzeyini sınırlandırmak, yeterli dinlenme aralarıyla çalışma surelerini düzenlemek ve mekanik titreşime maruz kalan çalışana soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlamak zorunluluğundadır.

Çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitiminin yapılma gerekliliği Madde 10’da, işverenin yönetmelikteki konular ile ilgili çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini alma ve katılımlarını sağlamakla ilgili ayrıntılar ise Madde 11’de belirtilmiştir. Madde 12; mekanik titreşime maruziyet sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla yapılması gereken çalışmalara yer verir. Buna göre işveren; maruziyet eylem değerlerini aşan mekanik titreşime maruziyetin olduğu her durumda sağlık gözetimi sonuçlarını dikkate alarak gerekli koruyucu önlemleri almalıdır. Madde 13’de ise yönetmeliğin uygulanması bakımından özel koşullara yer verilir.

Aynı zamanda, T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Çalışanların El-Kol ve Bütün Vücut Titreşimlerine Maruziyet Risklerinden Korunmalarına İlişkin Uygulama Rehberleri de konu hakkında detaylı uygulamalı bilgiler sunmaktadır.